Odruchy pierwotne

Odruchy pierwotne to automatyczne, mimowolne ruchy, które występują u niemowląt i zazwyczaj zanikają, gdy układ nerwowy dojrzewa. Odruchy te są kluczowe dla przetrwania i wczesnego rozwoju, wspomagając takie funkcje jak karmienie, chwytanie i chodzenie.

W sytuacjach traumatycznych odruchy pierwotne pomagają przetrwać, aktywując systemy awaryjne organizmu. Na przykład, mogą one zwiększyć czujność, wywołać szybkie reakcje fizyczne lub wyostrzyć zmysły, aby szybko reagować na niebezpieczeństwo. Po ustąpieniu bezpośredniego zagrożenia, odruchy te mają za zadanie sygnalizować organizmowi, aby pozostał ostrożny, unikając podobnych zagrożeń w przyszłości.

Oznacza to, że nawet subtelne przypomnienie traumy, takie jak dźwięk, zapach lub sytuacja, może wywołać stan podwyższonej czujności jako środek ochronny.

Jak Twoje ciało reguje, aby Cię chronić?

Wyobraź sobie, że ktoś siedzi w samochodzie i je jabłko, gdy nagle dochodzi do wypadku. Po incydencie ta osoba rozwija alergię na jabłka. Dlaczego? Organizm skojarzył jabłko z momentem zagrożenia, tworząc reakcję alergiczną jako środek ochronny przed potencjalnymi przyszłymi zagrożeniami.

Czy to oznacza, że jesteśmy stale w trybie przetrwania?

Jeśli odruchy pierwotne pozostają aktywne po ustąpieniu początkowej traumy, osoby mogą pozostać w ciągłym stanie trybu przetrwania. Oznacza to, że ich ciała są stale w stanie gotowości, reagując na postrzegane zagrożenia, nawet jeśli ich nie ma. Ten przedłużony stan czujności może prowadzić do chronicznego stresu, zmęczenia i różnych problemów fizycznych i emocjonalnych, ponieważ ciało stałe przygotowuje się do reakcji na niebezpieczeństwo. Często ludzie nie rozpoznają, że są w trybie przetrwania.

Co oznacza bycie w trybie przetrwania?

Wzmożona reakcja
na stres

Organizm stale uwalnia hormony stresu, takie jak adrenalina i kortyzol, przygotowując się do reakcji walki, ucieczki lub zamarcia. 

Zwiększona
czujność

Możesz być nadmiernie świadomy swojego otoczenia, często skanując je w poszukiwaniu potencjalnych zagrożeń.

Napięcie
fizyczne

Mięśnie mogą być napięte, a mogą wystąpić objawy fizyczne, takie jak szybkie bicie serca, płytki oddech lub pocenie się.

Reaktywność
emocjonalna

Ludzie mogą doświadczać wzmożonych emocji, takich jak lęk, drażliwość lub panika, nawet w niegroźnych sytuacjach.

Skupienie na
niebezpieczeństwie

Umysł może być skoncentrowany na potencjalnych zagrożeniach, co prowadzi do trudności w koncentracji na codziennych, bezpiecznych zadaniach.

Zaburzenia
snu

Wysoka czujność może zakłócać sen, powodując bezsenność lub niespokojny sen.

Osłabienie układu
odpornościowego

Chroniczny stres może osłabić układ odpornościowy, czyniąc osoby bardziej podatnymi na choroby.

Ogólne
wycieńczenie

Ciągła czujność i stres mogą prowadzić do chronicznego zmęczenia i ogólnego poczucia wyczerpania.

W trybie przetrwania ciało priorytetowo traktuje natychmiastowe przetrwanie nad innymi funkcjami, co może zakłócać codzienne życie i dobrostan.

Przykłady odruchów

Ich funkcje oraz potencjalne konsekwencje braku integracji.

Odruch wycofania

Jest to szybka, mimowolna reakcja na bodźce bólowe, takie jak dotknięcie czegoś ostrego lub gorącego. Neurony sensoryczne wysyłają sygnały do rdzenia kręgowego, który następnie aktywuje neurony ruchowe do skurczu mięśni i cofnięcia dotkniętej części ciała, chroniąc ją przed urazem.

Gdy ten odruch nie jest zintegrowany, może objawiać się dosłownym wycofaniem z życia towarzyskiego, prowadząc do izolacji i braku znaczących relacji. Może manifestować się jako lęk, zaburzenia paniki, niska samoocena, strach przed konfliktem oraz trudności w ustalaniu granic. Osoby mogą stać się „zadowalaczami innych”, unikać konfrontacji oraz bać się odrzucenia lub dezaprobaty, co utrudnia im wyrażanie siebie. Mogą również mieć poczucie, że nie są dostrzegane i słyszane. W skrajnych przypadkach może to prowadzić do omdleń, blackoutów oraz ciągłego marzycielstwa.

Odruch chwytny (Palmara)

Występuje, gdy dotykasz wewnętrznej strony dłoni niemowlęcia. Niemowlę automatycznie zamyka palce wokół obiektu, który dotknął jego dłoni. Pomaga to rozwijać mięśnie rąk i palców dziecka, stanowiąc podstawę dla dobrowolnego chwytania i zdolności motorycznych w późniejszym okresie. Ta wczesna praktyka pomaga niemowlętom zyskać siłę i koordynację potrzebną do bardziej skomplikowanych ruchów rąk w miarę dorastania.

Niezintegrowany odruch chwytania dłonią może negatywnie wpływać na zdolności motoryczne i motorykę oralną, utrudniając niezależne poruszanie kciukiem i palcami. Może powodować stres w jamie ustnej, żuchwie, gardle, przewodzie pokarmowym i mięśniach rąk, co wpływa na mowę i artykulację. Dzieci i dorośli z tym odruchem mogą używać nadmiernej siły w rękach oraz doświadczać problemów trawiennych z powodu ciągłej produkcji kwasu żołądkowego. Może także prowadzić do nieprawidłowego ustawienia miednicy i kręgosłupa, napięcia w żuchwie oraz zgrzytania zębami. Objawy obejmują słabą zręczność manualną, trudności w regulacji siły chwytu, słaby chwyt pęsetowy, zaburzenia mowy, wrażliwe dłonie oraz problemy z trawieniem.

Asymetryczny toniczny odruch szyjny (ATOS)

To odruch obserwowany u niemowląt, gdzie obrót głowy w jedną stronę powoduje wyprost ramienia i nogi po tej samej stronie, podczas gdy po przeciwnej stronie następuje zgięcie. Ten odruch wspiera rozwój koordynacji wzrokowo-ruchowej.

Jeśli nie jest zintegrowany, Asymetryczny toniczny odruch szyjny (ATOS) zakłóca równowagę i koordynację, utrudniając takie zadania jak raczkowanie, chodzenie, pisanie i czytanie. Wpływa na ruchy oczu i przekraczanie linii środkowej, co prowadzi do niechlujnego pisania, wolnych ruchów oraz stresu w nauce lub problemy z prowadzeniem pojazdów. Może to skutkować frustracją i trudnościami w planowaniu, chaosem w głowie, domu oraz życiu ogólnie.

Odruch Galanta

Ten odruch powoduje uniesienie biodra, gdy dotyka się dolnej części pleców lub bioder. Odruch ten pomaga stabilizować miednicę i dolną część pleców, wpływając na ogólną postawę i wyrównanie. Wspiera reakcję ciała na bodźce dotykowe wokół bioder i dolnej części pleców, wpływając na to, jak jednostki odczuwają komfort lub dyskomfort. Odruch wspomaga koordynację ruchów między górną a dolną częścią ciała, wpływając na takie aktywności jak siedzenie, chodzenie i utrzymywanie równowagi.

Niezintegrowany, może prowadzić do nieprawidłowego ustawienia kręgosłupa, chodzenia z obróconym biodrem oraz trudności w utrzymaniu stabilności miednicy. Ten odruch często skutkuje dyskomfortem przy obcisłych ubraniach wokół bioder i dolnej części pleców, częstym wierceniem się lub tikami oraz trudnościami w siedzeniu w miejscu. Może również przyczyniać się do bólu pleców, ucisku nerwów, osłabienia mięśni oraz problemów z kontrolą pęcherza. Dodatkowo może wpływać na równowagę, poziom hormonów oraz wrażliwość na dźwięk i przetwarzanie językowe, potencjalnie pogarszając problemy z koncentracją i rozpraszalnością. Często prowadzi do niepokoju, negatywnego myślenia, dostrzegania ryzyka wszędzie oraz przeszkód zamiast możliwości.

Odruch ssania i szukania

Wspiera wczesne umiejętności motoryki oralnej. Wywołuje się go, gdy dotyka się policzka lub żuchwy, co powoduje obrót głowy i lekkie otwarcie ust z przesuwającym się do przodu językiem oraz chęcią ssania i połykania. Jest związany z uczuciami bezpieczeństwa i przywiązania, odgrywając rolę w komforcie i więzi. Odruch ten integruje sensoryczne informacje z jamy ustnej i twarzy, co jest kluczowe dla rozwijania prawidłowych nawyków żywieniowych i umiejętności komunikacyjnych.

Niezintegrowany może prowadzić do nadwrażliwości wokół ust, nadmiernego ślinienia, zbyt małej siły ssania u niemowlęcia oraz trudności z pokarmami stałymi. Może wpłynąć na mowę i artykulację, powodując także problemy z patrzeniem na kogoś podczas mówienia. Ten odruch może wpływać na umiejętności motoryczne rąk i zakłócać poczucie bezpieczeństwa, potencjalnie prowadząc do trudności w relacjach, lęku oraz problemów z menstruacją, płodnością i ciążą. Prowadzi do palenia, ssania kciuka, obgryzania paznokci oraz nadmiernego dotykania twarzy.

Toniczny odruch błędnikowy (TOB)

Powoduje, że ciało reaguje na zmiany pozycji głowy: gdy głowa jest pochylona do przodu, ciało ma tendencję do zginania lub zapadania się, podczas gdy zgięcie głowy do tyłu powoduje wyprost rąk, nóg i pleców. TOB pomaga stabilizować postawę i zarządzać napięciem mięśniowym w zależności od orientacji głowy. Pomaga dostosować pozycję ciała w przestrzeni, wpływając na percepcję głębokości, kierunku oraz poczucia grawitacji. Integruje ruchy głowy, ciała i kończyn, co jest niezbędne do rozwijania prawidłowej postawy, koordynacji oraz umiejętności wzrokowo-ruchowych.
Niezintegrowany TOB prowadzi do słabej równowagi, problemów z napięciem mięśniowym oraz trudności w orientacji przestrzennej. Dzieci z tym odruchem mogą mieć trudności z raczkowaniem. Dzieci i dorośli mogą mieć trudności z koordynacją, koncentracją, percepcją głębokości oraz zarządzaniem czasem. Często doświadczają bólu pleców, złej postawy, mogą odczuwać lęk i strach wysokości oraz chorobę lokomocyjną. Mogą także mieć trudności z pływaniem, uprawianiem sportów oraz dokładnym ocenianiem odległości i prędkości.
Dostępność

Holandia – Amsterdam, Zaandam
Polska – Kraków, Stalowa Wola 

Telefon

+31 639 247 494

E-mail

therapy@martynapaluch.com